Wskaźniki finansowe wykorzystywane w analizie sytuacji ekonomicznej JST

Niniejszy raport ma na celu zaprezentowanie wybranych wskaźników finansowych wykorzystywanych w analizie sytuacji ekonomicznej jednostek samorządu terytorialnego.

Przedstawiona analiza została dokonana na danych pochodzących ze sprawozdań budżetowych składanych przez samorządy do Ministerstwa Finansów RP. Badaniu zostały poddane finanse jednostek samorządu terytorialnego z województwa wielkopolskiego w latach 2011 – 2013.

Dochody i wydatki

Dochody jednostek samorządu terytorialnego dzielą się na dwa rodzaje – dochody bieżące oraz dochody majątkowe. Do dochodów majątkowych zalicza się dotacje i środki przeznaczone na inwestycje, dochody ze sprzedaży majątku oraz dochody z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, natomiast dochody bieżące stanowią wszystkie inne dochody uzyskiwane przez samorząd.

Zdecydowanie ważniejszą kategorią dochodów są dochody bieżące. W latach 2011 – 2013 stanowiły one średnio 90,61% dochodów ogółem jednostek samorządu terytorialnego z Wielkopolski. Ponadto ich udział w strukturze dochodów wykazywał tendencję wzrostową – z 89,60% w 2011 roku do 92,13% w 2013 roku.

Również wydatki jednostek samorządu terytorialnego możemy podzielić na bieżące oraz majątkowe. Wydatki bieżące obejmują różnego rodzaju koszty związane z funkcjonowaniem samorządy, m. in. wynagrodzenia i uposażenia osób zatrudnionych w państwowych jednostkach budżetowych oraz składki naliczane od tych wynagrodzeń i uposażeń, zakupy towarów i usług czy koszty utrzymania jednostek budżetowych.

Do wydatków majątkowych JST zaliczymy wydatki na zakup i objęcie akcji oraz wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego oraz wydatki inwestycyjne państwowych jednostek budżetowych oraz dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów inwestycji realizowanych przez inne jednostki.

Analizując strukturę wydatków samorządów z Wielkopolski widać przewagę wydatków bieżących, które odpowiadają średnio za 79,67% wydatków ogółem. Jedynie w 2011 roku wydatki majątkowe stanowiły więcej niż 20% wydatków ogółem samorządów z Wielkopolski (24,85%), co było związane z realizacją inwestycji przed Mistrzostwami Europy w Piłce Nożnej EURO 2012.

Zarówno dochody jak i wydatki bieżące samorządów z Wielkopolski znajdują się w trendzie wzrostowym, co ma związek z rozwojem gospodarczym regionu oraz obserwowanym wzrostem cen. Pozytywnym sygnałem jest to, że w przypadku tej grupy samorządów dochody bieżące wzrastają szybciej niż wydatki bieżące.

Różnica w dochodach bieżących i wydatkach bieżących stanowi nadwyżkę operacyjną. Stosunek nadwyżki operacyjnej do dochodów bieżących nazywany jest marżą operacyjną i jest dobrym miernikiem zdolności samorządu do generowania środków, które mogą zostać wykorzystane na przykład na inwestycje.

W przypadku analizowanej grupy przeciętna marża operacyjna w latach 2011 – 2013 wynosiła 9,05%. Najwyższą marżę operacyjną na poziomie 34,25% osiągnęły Komorniki w 2011 roku.

Z kolei najniższa marża wyniosła -18,89% (Powidz w 2011 r.). Ujemna marża operacyjna występuje bardzo rzadko – spośród analizowanych samorządów najwięcej takich przypadków było w 2011 roku – 7.

Poniżej przedstawiono JST z Wielkopolski o najwyższych marżach operacyjnych w latach 2011 – 2013:

Zadłużenie

Oprócz generowanych nadwyżek, samorządy mają możliwość finansowania swojej działalności również poprzez zaciągania zadłużenia, z czego chętnie korzystają. W latach 2011 – 2012 zaledwie 3 samorządy nie korzystały w ogóle z finansowania obcego, natomiast w roku 2013 liczba ta wzrosła do 5.

Łączna kwota zadłużenia wielkopolskich samorządów przekracza 5,7 mld złotych i cechuje się średniorocznym wzrostem o około 1,8%. Pomimo tak dużej kwoty zadłużenia, jej relacja do łącznych dochodów bieżących samorządów przez ostatnie 3 lata malała, osiągając poziom 29,53%, bowiem dynamika wzrostu dochodów bieżących wynosiła w analizowanym okresie około 4,42%.

Opisaną sytuację bardzo dobrze widać na poniższym wykresie:

Analizując poszczególne samorządy można trafić nawet na takie, których stosunek zadłużenia ogółem do dochodów bieżących przekracza 90%. Taka sytuacja jest jednak rzadkością. W latach 2011 – 2013 zaledwie 2 samorządy zdołały uzyskać wartość tego wskaźnika powyżej 90%.

Poniżej przedstawiono JST z Wielkopolski o najwyższym obciążeniu dochodów bieżących długiem w latach 2011 – 2013:

Powyższa tabela również obrazuje tendencję spadkową wspomnianego wskaźnika. Jeszcze w 2011 roku aż 5 samorządów przekroczyło poziom 80%, a najniższy wynik wśród pierwszej dziesiątki wynosił prawie 70%. W 2013 roku zaledwie 1 samorząd znalazł się powyżej granicy 80% (w 2012 – 0), a najniższy wynik na liście 10 samorządów o najbardziej zadłużonych dochodach bieżących wyniósł poniżej 60%.

Podsumowanie

Analizując dane finansowe jednostek samorządu terytorialnego z Wielkopolski należy zwrócić uwagę przede wszystkim na następujące trendy:

– wyższą dynamikę wzrostu dochodów bieżących niż wydatków bieżących,
– rosnące znaczenie dochodów bieżących w dochodach ogółem,
– malejący udział wydatków majątkowych (inwestycyjnych) w wydatkach ogółem,
– malejące obciążenie dochodów bieżących samorządów długiem.

Wskazują one na poprawę ogólnej sytuacji finansowej samorządów z tego regionu. Prawidłowość tej tezy łatwo zauważyć obserwując JST o skrajnych wartościach wskaźników. Zarówno liczba samorządów z ujemną marżą operacyjną, jak i takich, których poziom zadłużenia przekracza 80% dochodów bieżących w badanym okresie systematycznie spadała.

Dane na mieszkańca

Na zakończenie pragnę zaprezentować 3 tabele przedstawiające 10 samorządów o najwyższych dochodach ogółem, wydatkach ogółem oraz zadłużeniu w ujęciu na 1 mieszkańca.

Poniżej przedstawiono JST z Wielkopolski o najwyższych dochodach w przeliczeniu na 1 mieszkańca w latach 2011 – 2013:

Poniżej przedstawiono JST z Wielkopolski o najwyższych wydatkach w przeliczeniu na 1 mieszkańca w latach 2011 – 2013:

Poniżej przedstawiono JST z Wielkopolski o najwyższym zadłużeniu w przeliczeniu na 1 mieszkańca w latach 2011 – 2013:

Opracował: Marcin Zawada