Wielkopolskie gminy pod lupą finansisty

Scoring kredytowy jest jednym ze sposobów oceny sytuacji finansowej kredytobiorcy. Polega on na zautomatyzowanej i obiektywnej analizie sytuacji finansowej podmiotu przy użyciu statystycznego modelu, stworzonego w oparciu o doświadczenie oraz historię kredytową. W rezultacie scoringu otrzymujemy wynik liczbowy, który umożliwia nam porównywanie zdolności kredytowej różnych podmiotów w ramach danej grupy. Oznacza to, że stosując scoring kredytowy jesteśmy w stanie poddać analizie podmioty wchodzące w skład danej, homogenicznej grupy, i uszeregować je w kolejności od najwiarygodniejszych finansowo, do tych najmniej wiarygodnych. Wykorzystując wieloletnie doświadczenie w zarządzaniu finansami jednostek samorządu terytorialnego, stworzyliśmy system oceny scoringowej dla tych podmiotów.

W tym artykule pragniemy zaprezentować wybrane możliwości jakie daje opracowana przez nas metodologia oraz jak wyglądają ogólne wyniki analizy scoringowej dla gmin z województwa wielkopolskiego. Postaramy się także po krótce scharakteryzować grupy najlepszych i najgorszych 15 wyników z punktu widzenia wiarygodności kredytowej. Niniejsza analiza została sporządzona dla czteroletniego okresu, rozpoczynającego się 1 stycznia 2011, a kończącego się 31 grudnia 2014 roku. Wśród najlepszych 15 wyników w województwie wielkopolskim pod względem rozpatrywanego kryterium znalazło się województwo, powiat, cztery gminy miejsko-wiejskie, a także dziewięć gmin wiejskich. Jak widać w grupie najlepszych samorządów znalazły się głównie gminy wiejskie o dość dużym, jak na gminy wiejskie średnim budżecie (38,54 mln zł). Z kolei średnia wielkość budżetu całej najlepszej piętnastki sięga kwoty 124,06 mln zł. Natomiast do grupy najsłabszych samorządów zakwalifikowano siedem powiatów, jedną gminę miejską, cztery gminy miejsko-wiejskie oraz trzy gminy wiejskie. Średnia  wartość  budżetu  dla  tej  grupy  wyniosła  52,83 mln zł. Należy jednak dodać, że w skład tego wyliczenia wchodziły również powiaty, których budżety są zdecydowanie wyższe od reszty samorządów w tej grupie. Opisane wyżej wyliczenia dotyczące wielkości budżetów zostały zaprezentowane wyłącznie w celu możliwości poglądowego spojrzenia na kwoty o jakich będzie mowa w artykule.

Analizując konkretne już wskaźniki finansowe oraz trendy dla obu rozpatrywanych grup nie da się nie spostrzec pewnych istotnych różnic. Bardziej szczegółową analizę rozpoczniemy od wskaźnika marży operacyjnej, czyli stosunku nadwyżki operacyjnej do dochodów bieżących. Wskaźnik ten jest skutecznym miernikiem zdolności samorządu do generowania środków, które mogą zostać wykorzystane na przykład na inwestycje.

Na wykresie niebieską linią oznaczono średni poziom marży operacyjnej dla 15 najlepszych wyników, podczas gdy pomarańczowa linia odzwierciedla wynik najgorszej piętnastki (oznaczenie kolorów linii pozostaje takie same w całym artykule). Jak widać, średnia marża operacyjna oscyluje w okolicach 18,84%. Jest to wynik, który bez wątpienia można uznać za zadowalający. Z drugiej strony odnosząc się do marży operacyjnej wypracowanej przez najgorsze pod tym względem budżety, cieszyć może fakt, że średnio biorąc nie dostrzegamy tam ujemnych wartości oraz z roku na rok badany wskaźnik sukcesywnie się zwiększa, choć mimo tego jego poziom pozostaje wciąż zdecydowanie zbyt niski (średnio 4,75%).

Kolejną cechą, jaka różnicuje obie grupy rozpatrywanych budżetów, a jednocześnie stanowi ważny element w analizie scoringowej, jest stosunek zadłużenia ogółem do dochodów bieżących. W badanym okresie najlepsza piętnastka wykazywała się wartością tego wskaźnika na stosunkowo niskim poziomie, znajdującym się w granicach 23,28%, co może potencjalnie świadczyć o rozsądnym zarządzaniu finansami przez włodarzy tych gmin i nieuzależnianiu się w nazbyt znaczący sposób od zewnętrznych kredytodawców. Sytuacja wyraźnie mniej korzystnie kształtuje się, jeżeli chodzi o zestawienie tych radzących sobie gorzej. Tutaj bowiem omawiany stosunek w roku 2011 przekroczył nawet pułap 50%. Pozytywnym aspektem jest fakt, że słabsze finansowo samorządy stopniowo redukują poziom tego wskaźnika.

Innym istotnym komponentem analizy finansowej JST, poczynionej na rzecz prawidłowego scoringu, jest stopień uzależnienia budżetów JST od dotacji i subwencji z budżetu państwa. Jak też można było przypuszczać, samorządy z najsłabszymi wynikami mają stosunkowo małą zdolność do generowania wysokich dochodów własnych, przez co, aby utrzymać odpowiednią płynność są znacząco dotowane przez budżet państwa. Fakt ten niejako automatycznie powoduje zwiększenie omawianego wskaźnika i w przypadku słabiej radzących sobie samorządów oscyluje on średnio w granicach 63,02%. Inaczej sprawa się ma, jeżeli popatrzymy na to jak z tym elementem radzi sobie najlepsza piętnastka. Wśród tych gmin poziom transferów od władz centralnych jest uśredniając niemalże o połowę mniejszy (wynosi ok. 36,12%).

Większe uzależnienie dolnej części stawki od środków otrzymywanych z budżetu państwa, może wynikać chociażby z niższej zdolności do pozyskiwania dochodów z podatków lokalnych. Udział tej kategorii w dochodach podatkowych wynosił przeciętnie odpowiednio 52,86% oraz 28,18% dla obu rozpatrywanych grup JST.

Sama historia scoringu sięga 1933 roku, a metoda ta jest wciąż stosowana, między innymi przez instytucje finansowe. Czy wobec tego scoring jest najlepszą metodą oceny wiarygodności kredytowej podmiotu? Pomimo licznych zalet, do których można zaliczyć między innymi łatwość  w zdeterminowaniu oceny oraz poleganie wyłącznie na danych obiektywnych, scoring posiada liczne wady. Przede wszystkim ocenia on wszystkie podmioty wobec sztywnych wskaźników, nie biorąc pod uwagę indywidualnej sytuacji każdego podmiotu. Ponadto, wykorzystując wyłącznie dane statystyczne nie zawsze jesteśmy w stanie wystarczająco rzetelnie ocenić dany podmiot.

Czy istnieje wobec tego bardziej wiarygodny sposób oceny sytuacji finansowej samorządów? Otóż tak. Uważamy, że najlepszym sposobem oceny ryzyka kredytowego jednostek samorządu terytorialnego jest analiza ratingowa przeprowadzana przez wyspecjalizowane Agencje Ratingowe, które cechują się niezależnością, doświadczeniem oraz olbrzymią wiedzą ekspertów. To właśnie ratingi kredytowe, uznawane są na całym świecie za najdoskonalszą ocenę ryzyka kredytowego. Przedstawione tutaj wskaźniki to jedynie niewielki fragment analizy scoringowej. Ostateczna ocena jest wynikiem analizy blisko 100 różnych wskaźników i trendów zaobserwowanych w budżetach jednostek samorządu terytorialnego. Osoby zainteresowane poznaniem szczegółów powstawania obu rankingów oraz metodologii scoringu zapraszamy do odwiedzania strony internetowej www.incrating.pl oraz do bezpośredniego kontaktu z Agencją. Na stronie znajdą Państwo również informacje o ratingach kredytowych nadawanych przez Agencję.