Jak samorządy planują swoje budżety?

Odpowiednie zaplanowanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego ma olbrzymie znaczenie dla jej funkcjonowania. Niniejszy artykuł ma na celu sprawdzenie, jak dokładnie samorządy planowały swoje budżety w 2013 roku na podstawie analizy ich planów budżetowych oraz sprawozdań  z ich wykonania.
Na początek przyjrzyjmy się dochodom samorządów.
Średnie odchylenie wykonania dochodów ogółem od wielkości zaplanowanych wyniosło 0,44%. Oznacza to, że przeciętny samorząd osiągnął dochody ogółem o 0,44% wyższe niż planowane.
Jeśli jednak przyjrzymy się dochodom bieżącym JST, odchylenie to jest większe i wynosi 4,05%. Ogólnie samorządy dość dobrze planują swoje dochody bieżące. Poniższy wykres pokazuje liczebność danych grup JST w zależności od wielkości odchylenia wykonania dochodów bieżących od ich planowanej wysokości:

Jak łatwo zauważyć zdecydowana większość JST znajduje się w przedziale od -5% do +5%. Co ciekawe, biorąc pod uwagę wartości skrajne okazuje się, że liczba samorządów, które osiągnęły dochody bieżące na poziomie przekraczającym 110% planu jest dużo większa niż takich, które plan wykonały  w mniej niż 90% – 245 wobec 21 jednostek samorządu terytorialnego. Nieco gorzej samorządy planują swoje dochody majątkowe.

Przeciętne odchylenie dla tej kategorii wyniosło aż 33,57%! Co ciekawe spośród 25 JST, które nie planowały uzyskania dochodów majątkowych, aż 23 wykazały dochód w ramach tej kategorii, natomiast 4 samorządy planujące sprzedaż majątku nie uzyskały z tego tytułu ani złotówki. Pozytywny wydźwięk dodatniego przeciętnego odchylenia w wykonaniu dochodów majątkowych JST zdecydowanie blednie, gdy spojrzymy na rozkład liczebności samorządów w danych grupach odchyleń.

Jak widać na wykresie zdecydowana większość samorządów (ponad 70%) osiągnęła dochody majątkowe na poziomie niższym niż zaplanowany. Ponadto,  dla co czwartego samorządu wartość ta była mniejsza o ponad połowę. Wynika to przede wszystkim z trudności w realizowaniu sprzedaży majątku oraz opóźniających się konkursów, co wpływa na to, że samorządy później otrzymują dotacje na inwestycje.
Pochodną niezrealizowanych dochodów majątkowych JST są ich wydatki inwestycyjne. Sytuację tą dobrze obrazuje porównanie przedstawionego powyżej wykresu z rozkładem liczebności grup JST w zależności od wielkości odchylenia wykonania wydatków majątkowych od ich wartości planowanych, przedstawionym poniżej.

Podobnie, jak w przypadku dochodów, samorządy dużo lepiej planują swoje wydatki bieżące. Poziom przeciętnego odchylenia wykonania od  planu  wyniósł dla tej kategorii zaledwie 0,26%.
Na koniec przyjrzyjmy się wydatkom ogółem. Aż 7 na 10 samorządów wydało w 2013 roku mniej niż przewidywały ich plany budżetowe. Rozkład JST według grup odchylenia wykonania wydatków ogółem od wartości planowanych przedstawiono na wykresie obok:

Z przytoczonych danych wynika, że jednostki samorządu terytorialnego w 2013 roku dość ostrożnie planowały swoje budżety. Świadczą o tym przeciętnie wyższe niż zaplanowane dochody oraz średnio niższe niż planowane wydatki. Należy jednak pamiętać, że rozważania te dotyczą grupy wszystkich samorządów w Polsce i poszczególne dane mogą znacząco się różnić na poziomie pojedynczego samorządu.

Marcin Zawada
Agencja Ratingowa INC  Rating